Blij meisje met duimen omhoog

Niks met stickers

Als ouders bij onze praktijk komen (ik werk als orthopedagoog-generalist bij Praktijk Mees), omdat zij zorgen hebben over de ontwikkeling van hun kind, vragen wij altijd na wat ze al hebben geprobeerd om deze te verminderen. Bijna alle ouders hebben middels beloningen al geprobeerd om het gedrag van hun kind te veranderen, maar dit pakt niet altijd vanzelf goed uit. ‘Ja maar, hij heeft echt niets met stickers!’ Of: ‘Belonen hebben we al geprobeerd, dat werkt niet voor hem.’ Hoe ga je daar dan mee om als goedbedoelende hulpverlener met kennis over gedragstherapie? Wat is eigenlijk het werkingsmechanisme achter dat belonen?

Geluksgevoel

Toen Pavlov rond 1900 zijn experiment met honden startte, hadden de honden niks met de metronoom [1] die hij gebruikte. Tot ze merkten dat als er zo`n tikkend geluid klonk, er daarna altijd voedsel verscheen. Dat veranderde de zaak: het geluid was de voorbode van iets prettigs. Zo werkt het ook met stickers [2]. Als elke sticker betekent dat een kind vijftien minuten langer op de iPad mag, dan krijgt hij of zij na een paar dagen een geluksgevoel bij het krijgen van de sticker. Mits het natuurlijk inderdaad kort daarna een kwartier een spelletje mag spelen. De meeste kinderen zijn bekend met dit soort beloningen. Zij hebben al op de peuterspeelzaal geleerd om mooie plakplaatjes te associëren met wat ze vervolgens krijgen: complimentjes en aandacht.

Werkzame element

Het doel van de sticker is altijd om op het moment dat het kind het gewenste gedrag uitvoert, juist dan, het neurale (belonings)systeem te activeren. Dan leren de hersenen om het gewenste gedrag (jas aan de kapstok, sorry zeggen of zelf je sleutels in je tas stoppen) te associëren met iets fijns. En dat is het werkzame element. Dat maakt dat het kind meer geneigd is het de dag erna weer te doen. Bij jonge kinderen is de sticker en de aandacht van hun ouders daarvoor zelf beloning genoeg. Bij oudere kinderen kan het verwijzen naar iets anders wat nu een stapje dichterbij is, zoals een spelletje spelen, iets lekkers mogen of langer opblijven.

Waardeverlies

Het invoeren van een stickersysteem werkt niet meteen bij alle kinderen. Dan is die associatie er nog niet of juist niet meer. Sommige kinderen (en volwassenen) leggen snel verbanden, anderen hebben wat meer herhaling nodig. Als een sticker zelf de enige beloning is en niet een verwijzer is naar iets anders leuks (complimentjes, aandacht), verliest het zijn waarde. Per slot van rekening blijft het slechts een plakkerig papiertje… Degene die de sticker geeft, moet het bijzonder maken door intonatie en lichaamstaal. Sommige kinderen zeggen de plakplaatjes kinderachtig te vinden. In plaats daarvan kun je willekeurig elk ander materiaal gebruiken: knikkers, edelsteentjes, kralen. Het is alleen wel handig als de materialen niet ‘vrij verkrijgbaar’ zijn. Een steentje (‘Kijk papa, dit lag bij de overburen in de tuin. Ik mag dus nu 45 uur op de iPad’) ligt dus niet zo voor de hand.

Samenvatting

  • Dat een kind nog niets met stickers heeft, wil niet zeggen dat het er niets mee gaat ontwikkelen (of met een willekeurig ander voorwerp).
  • Materiële kleine beloningen werken goed als het kind ze direct krijgt op het moment dat hij of zij het gewenste gedrag laat zien en het meteen een prettige associatie oproept.
  • Het aanleren van de associatie kost tijd. Hoe vaker je het kind beloont, hoe eerder het de  sticker associeert met de beloning en hoe sneller het gewenste gedrag toeneemt.

Een beloningssysteem werkt alleen als je vaak kunt belonen. Het bepalen van het gewenste gedrag is dus heel belangrijk. Hoe doe je dat dan? Daarover gaat mijn volgende blog! Ken jij leuke beloners of heb je een andere inspirerende tip? Laat het hieronder in een reactie weten.  

[1] Het blijkt helemaal geen bel te zijn geweest, maar een metronoom: een tikkend kastje dat de maat aangeeft bij het musiceren.

[2] Pavlov noemde dit de klassieke conditionering. Het werken met stickers is de operante conditionering omdat het niet werkt vanuit een vaste reflex. De hond hoefde niks te doen voor het voedsel, bij kinderen is het wel de bedoeling dat ze eerst het gewenste gedrag laten zien. Pas daarna volgt de beloning.

Jongen met ijsjes

Veel kinderen doen hun best als er een ijsje tegenover staat

name authore here

Annemarie Wilschut

Ik ben opgeleid als NVO orthopedagoog-generalist en ik heb met mijn collega Geerte Vijverberg Praktijk Mees opgezet, een kleinschalige Basis-GGZ praktijk in Leiderdorp. Wij bieden hulp aan kinderen en jongeren en hun oud...

    5 artikelen

    Reacties (0)

    name authore here
    `

    E-mailadressen worden niet gebruikt voor commerciële doeleinden. Bekijk onze privacyverklaring voor meer informatie over het gebruik van jouw gegevens.

    Cookies: Deze website maakt gebruik van cookies: Accepteren Weigeren