Jongetje eet spaghetti met moeder

Gewenst gedrag vaststellen

Mijn kinderen krijgen nu een kleine, gemiddelde of grote sticker voor een nog nader te bepalen hoeveelheid eten. De oudste moet zich bovendien redelijk positief opstellen ten opzichte van het eten en de jongste moet af en toe op haar stoel blijven zitten. Het is al met al een tamelijk ondoorzichtig systeem voor de kinderen en compleet onduidelijk voor mijn man. Totaal niet geschikt voor de ouders die bij mij komen voor ouderbegeleiding... Hoe zit een goed beloningssysteem dan wel in elkaar? Hoe pas je het therapeutisch toe als hulpverlener? In deze reeks blogs neem ik je mee in alle do`s en dont`s. In mijn vorige blog had ik het over wat het werkingsmechanisme achter belonen is en hoe je dat kan inzetten als je het gedrag van kinderen wil veranderen. Deze keer ga ik dieper in op hoe je het gewenste gedrag vaststelt.

Richt je alleen op gedrag

Je verandert alleen gedrag, niet een houding of een bepaalde denkwijze. ‘Dat ze iets positiever naar het leven kijkt,' kan je niet met een beloningssysteem bewerkstelligen. Je kunt het kind wel belonen als het een ander een complimentje geeft of iets leuks vertelt over de dag. Als je doel is positiever kijken, dan weet je niet of het moeten praten over iets leuks er wel echt aan bijdraagt.

Richt je op specifiek gedrag

Specifiek gedrag is iets wat in een filmscript helder omschreven staat. Zoals:

  • ‘Walter hangt zijn jas aan de kapstok.’
  • ‘Yasmin zegt: ‘Wil je me even helpen?’
  • ‘Jasper doet zijn schoenen aan als moeder de deur naar de gang openhoudt.’

Dus niet: ‘luisteren’, ‘leuk meedoen’, ‘leerbaar opstellen’ of ‘verantwoordelijk zijn’. Dat is te vaag en te groot.

Richt je op gedrag dat een kind soms al laat zien

Het doelgedrag moet passen bij het ontwikkelingsniveau van het kind. Dus knap dat een kleuter soms heel goed op rustige toon kan aangeven wat hem dwarszit en daar zelf een oplossing voor kan aandragen, maar dat willen belonen met een beloningssysteem gaat niet werken omdat dit gedrag over het algemeen nog niet past bij kleuters. Het is niet realistisch om dat van een kind van die leeftijd te verwachten (alhoewel ik dat ook erg jammer vind, zucht). Ga bij het opstellen van een beloningssysteem kritisch na of de wens van de ouders of de leerkracht ten aanzien van het gedrag realistisch is voor dit kind, op dit moment, in deze situatie. Zoals je hebt kunnen lezen in mijn vorige blog: belonen werkt alleen als het gedrag voorkomt, anders valt er weinig te belonen.

Oefen de vaardigheid buiten de probleemsituatie

Het voordeel van de vaardigheid oefenen buiten de probleemsituatie is dat die situatie nog niet negatief beladen is geraakt. Het kind kan dan rustig oefenen en daarvoor beloond worden. Leren zwemmen doe je immers ook niet als je onverhoopt in de sloot valt. Zo kwam ik met een moeder met een impulsief zoontje tot het plan dat hij zijn zelfcontrole zou gaan oefenen tijdens het ontbijt. Hij stond altijd op, wat moeder op zich niet een groot probleem vond. Hij zou gaan oefenen met aan tafel blijven zitten tijdens het ontbijt. Hij had een joker gemaakt (een mooie tekening) en als hij deze omhoog hield, mocht hij toch even van tafel. Mits hij aangaf waarom. Hij mocht de joker iedere ochtend éénmaal inzetten. Het vooraf nadenken of hij de joker ging gebruiken of niet maakte dat zijn zelfcontrole toenam. Die vaardigheid kon hij nu ook in andere situaties gaan oefenen.

Richt je op de onderliggende behoefte van de ouder

Een overbelaste ouder die wil dat de verantwoordelijkheid in huis meer gedeeld wordt, heeft weinig aan pubers die met een beloningssysteem enkel zelf het bord in de vaatwasser zetten. De ouder zal binnen twee weken bij je aangeven dat drie borden minder zelf in de vaatwasser zetten, niet heel veel heeft opgeleverd in termen van ontspanning en gedeelde verantwoordelijkheid. Het huis is dan nog steeds een hotel, maar dan een hotel met afruimplicht. Het belonen van een actieve bijdrage aan een wekelijkse gezinsvergadering met hoe alles aangepakt wordt die week, levert waarschijnlijk wel een gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid op.

Helpt straffen?

En wanneer belonen niet helpt? Straffen is een heikel punt in de opvoeddiscussies. Van harder straffen door de overheid tot attachment parenting waarbij helemaal niet gestraft wordt. Mijn volgende blog gaat daarom over hoe je ouders advies geeft over consequenties verbinden aan negatief gedrag. Over straffen dus.

Hoe gaat het nu bij mij?

Hoe is het bij mij thuis afgelopen met het beloningssysteem? De hoeveelheid groente die mijn jongste eet is verdrievoudigd en de oudste zegt nu: ‘Ik weet nog niet zeker of ik het wel lust’. En dat klinkt toch een stuk leuker vind ik! Dus wij stickeren nog even door. Soms werkt een niet optimaal systeem gelukkig ook Hebben jullie een vraag over een beloningssysteem? Laat het me weten hieronder en ik denk met je mee!

Ga kritisch na of de wens ten aanzien van het gedrag van het kind realistisch is

name authore here

Annemarie Wilschut

Ik ben opgeleid als NVO orthopedagoog-generalist en ik heb met mijn collega Geerte Vijverberg Praktijk Mees opgezet, een kleinschalige Basis-GGZ praktijk in Leiderdorp. Wij bieden hulp aan kinderen en jongeren en hun oud...

    5 artikelen

    Gerelateerde blogs

    Gedrag sturen; hoe doe je dat?

    Gedrag veranderen: hartstikke lastig!

    Reacties (0)

    name authore here
    `

    E-mailadressen worden niet gebruikt voor commerciële doeleinden. Bekijk onze privacyverklaring voor meer informatie over het gebruik van jouw gegevens.

    Cookies: Deze website maakt gebruik van cookies: Accepteren Weigeren