voetballende jongetjes

ADHD als nieuwe naam voor belhamels

Over dit onderwerp schrijft Sanne te Meerman in zijn promotiestudie genaamd: ADHD en de macht van de generalisatie; een verkenning van de gezichten van reïficatie. Reïficatie, wat was dat ook alweer? Dat is het proces dat hoe iets wat niet echt bestaat toch bestaansgrond krijgt; hoe dingen die je een naam geeft, echt worden. Zo denken veel mensen dat de definities uit de DSM (het handboek van de psychiatrie) concrete ziektes zijn. Met een ontstaansgeschiedenis, een beloop, een oorzaak en een oplossing. Doordat er een naam is voor klachten, denken mensen dat de naam het gedrag ook verklaart.

Gedrag door ziekte verklaard

Dit speelt het sterkst bij ADHD: de aandachtsdeficiëntiestoornis. Doordat het een medische naam heeft gekregen (vroeger werden kinderen met druk of dromerig gedrag druktemakers, dromers of belhamels genoemd) denken mensen dat het een specifieke ziekte is en dat het gedrag door die ziekte verklaard wordt. ‘Tsjonge, wat is hij druk.’ ‘Ja, hij heeft ADHD.’ ‘Oh daarom is hij zo druk, nu snap ik het.’ En mensen denken vaak dat het een hersenziekte is; genetisch overdraagbaar, waarvoor medicatie nodig is. In een eerder blog schreef ik al dat dit nog niet aangetoond is.

Hoe ontstaat reïficatie van ADHD?

ADHD bestaat dus niet als ziekte, wel als naam voor een specifiek soort gedrag. Waarom denken we met z'n allen - van dokter, tot psycholoog, tot juf, tot vader - dan toch dat het een ziekte is? ‘Waarom maken we er zo`n ding van?’ Sanne te Meerman deed onderzoek naar hoe de mechanismen van reïficatie werken bij ADHD. Dit deed hij onder andere door heel veel leerboeken over ADHD te bekijken. Hieronder de acht manieren die beschreven worden in het proefschrift hoe reïficatie van ADHD gereïficeerd ontstaat.

  1. Gebruik circulaire redenaties; zeg dat ADHD leidt tot druk, impulsief en hyperactief gedrag.
  2. Als je de hersenscans van mensen met en zonder ADHD-classificatie vergelijkt, beschrijf dan enkel de verschillen tussen de twee groepen (mensen met en zonder ADHD) zonder erbij te vertellen hoeveel overlap er is tussen de twee groepen.
  3. Vergelijk bij onderzoeken de hoogste score uit de ene groep met de laagste score uit de andere groep en beschrijf dat als opvallend verschil.
  4. Gebruik medisch jargon, noem  iemand in de rede vallen een symptoom; dan denken mensen sneller dat het onderdeel zal zijn van een ziekte.
  5. Gebruik metaforen die eng zijn: ‘ADHD is als een slagersmes dat het brein in tweeën splijt’.
  6. Suggereer causaliteit in plaats van correlatie: kinderen met ADHD krijgen later vaker problemen op school/ belanden vaker in de gevangenis/ raken eerder drugsverslaafd. Klik hier voor uitleg over het verschil.
  7. Noem andere verklarende variabelen niet: zeg bijvoorbeeld niet dat het kind een vroege leerling is. De classificatie ADHD wordt veel vaker gesteld bij kinderen die vroege leerlingen zijn, hebben die kinderen dan ADHD of laten ze verhoudingsgewijs iets jonger gedrag zien?
  8. Als je een studieboek schrijft, noem dan alleen de onderzoeken die wel laten zien dat de hersenstructuur/genen anders zijn bij ADHD en niet de studies die dit ontkrachten.

Verklaring

Waarom is er juist bij ADHD zoveel sprake van reïficatie? Zorgt het ervoor dat er meer medicijnen kunnen worden verkocht? Nee, dat is misschien wel een bijkomend effect maar lijkt niet de oorzaak te zijn. Mogelijk biedt het label ADHD ons een excuus omdat niet iedereen voldoet aan de normen van de maatschappij. Niet alle schoolkinderen denken zorgvuldig na voordat ze wat zeggen, zitten rustig de hele dag op een stoel en kunnen hun emoties reguleren. Niet iedereen gedraagt zich ‘rationeel’. Onze maatschappij stelt hoge eisen aan iedereen en we gaan mee in een verklaring die stelt dat het je eigen schuld is als je daar niet aan kan voldoen. En als je dan kunt zeggen dat je ADHD hebt, dan is het niet meer je eigen schuld. Wat het natuurlijk überhaupt al niet was. Reïficatie heeft als gevolg dat we niet meer kijken naar de betekenis van het gedrag van de persoon zelf. We kijken niet meer naar wat dat specifieke individu nodig heeft, betoogt te Meerman. En dat zou wel moeten.

name authore here

Annemarie Wilschut

Ik ben opgeleid als NVO orthopedagoog-generalist en ik heb met mijn collega Geerte Vijverberg Praktijk Mees opgezet, een kleinschalige Basis-GGZ praktijk in Leiderdorp. Wij bieden hulp aan kinderen en jongeren en hun oud...

    11 artikelen

    Gerelateerde blogs

    Reacties (0)

    name authore here
    `

    E-mailadressen worden niet gebruikt voor commerciële doeleinden. Bekijk onze privacyverklaring voor meer informatie over het gebruik van jouw gegevens.