Netwerk van ringetjes

De DSM classificatie als verklaring

Ook in het teamoverleg bij Praktijk Mees en Inzowijs merk ik dat als er een DSM-classificatie genoemd wordt, dit snel gezien wordt als verklaring van de klachten. Ook al ben ik er bedacht op, dan toch sluipt stiekem het medische model weer mijn denken in. Er is een mooi woord voor: reïficatie. Omdat er een naam is voor de clusters van symptomen, zijn we gaan denken dat er achter die naam ook een ziekte schuilt: een ziekte met een fysiologische oorzaak, een prognose en vaststaand beloop. Een hersenziekte waar – mettertijd – goede medicijnen voor worden gevonden. Een ziekte die de klachten verklaart, de oorzaak is van die klachten.

Doel DSM

Ter voorbeeld ADHD, waar ik in mijn eerdere blog ook over schreef: de hyperactiviteit, de impulsiviteit en concentratieproblemen worden niet verkláárd door de ADHD. We nóémen het ADHD, zodat andere professionals sneller snappen welk gedrag we ongeveer bedoelen. Dat was oorspronkelijk de doelstelling van de DSM: snappen waar de andere hulpverlener het over heeft. Toch melden zich heel veel mensen bij ons aan die willen weten of ‘het door de ADHD komt, want dan begrijpen we het, dan kan hij gewoon niet anders.’

De netwerktheorie

Dat medische model heeft dus veel invloed in de jeugdhulpverlening en in de maatschappij, soms ten koste van het biopsychosociaal model dat er ook bij iedereen is ingestampt. Een kleine tien jaar geleden ontwikkelde een aantal mensen de netwerktheorie, die een heel ander licht op werpt op psychische stoornissen en de werking ervan. Deze leer stelt (in het kort) dat de symptomen niet het gevolg zijn van de onderliggende stoornis (de ADHD, de depressie, de angststoornis) maar dat de symptomen zelf leiden tot (of in ieder geval sterk samenhangen met) andere symptomen. In de netwerkbenadering kijk je naar hoe de symptomen elkaar in stand houden, zonder dat er sprake hoeft te zijn van een onderliggende ‘stoornis’. Het bestaan van een cirkel symptomen die elkaar sterk beïnvloeden en in stand houden is de stoornis.

Een voorbeeld

Een meisje van tien jaar heeft een nare ervaring op school: de spreekbeurt waarvoor ze al erg zenuwachtig was, loopt in de soep. Het meisje krijgt paniekklachten en wil niet meer naar school. Ze slaapt slecht en voelt zich naar. Haar ouders blijven thuis van werk en zien het met lede ogen aan. Het meisje is erg moe, kan zich niet meer concentreren, speelt niet meer buiten en ziet geen leeftijdgenoten meer. Ze voelt zich waardeloos. Op een gegeven moment komt ze als er diagnostiek plaatsvindt in 'aanmerking' voor de diagnose paniekstoornis, gegeneraliseerde angststoornis, depressie en ADHD. Worden de klachten hierdoor verklaard? Nee! Het ene symptoom: paniek, leidt tot het volgende symptoom: slecht slapen. Met als gevolg moeheid en concentratieproblemen.

Samen voorkomen van stoornissen

Op een gegeven moment houden de klachten elkaar in stand, als er niet van buiten (door ouders, leerkracht, hulpverleners) ingegrepen wordt. Hoe ze precies samenhangen verschilt per persoon, maar er zijn ook algemeenheden natuurlijk. Slecht slapen leidt bij vrijwel iedereen op termijn tot concentratieproblemen. Zo kan het ene symptoom een brug slaan naar het volgende cluster van symptomen. Volgens de netwerkbenadering verklaart dit de grote comorbiditeit (het samen voorkomen) van stoornissen. Als we de netwerkbenadering omarmen heeft dit grote gevolgen voor hoe we stoornissen zien, op hoe we onderzoek doen naar de werking van therapieën en wat we cliënten vertellen over hun klachten. Belangrijk om meer over te weten dus en heel inspirerend!

Meer lezen

In het themanummer van het Tijdschrift voor Gedragstherapie en cognitieve therapie legt Marcel van Hout (hoogleraar Klinische Psychologie aan de Universiteit Utrecht) op duidelijke wijze en met veel voorbeelden uit wat de netwerktheorie inhoudt en vooral wat we er als hulpverleners (maar zeker ook als cliënt, als familielid etc.) aan hebben. Een mustread voor eenieder die zijn bedenkingen heeft bij de DSM en bij het medische model en vooral ook voor wie dat niet heeft. Eigenlijk voor iedereen dus. Naast dit artikel staat er ook nog een prachtige, meer theoretische, uitleg over de achtergrond van de netwerktheorie van Denny Borsboom (Hoogleraar Psychologische Methodenleer aan de Universiteit van Amsterdam) in en een evaluatie van de netwerkbenadering bij depressie en bij eetstoornissen. Deze artikelen kun je alleen lezen als je ingelogd bent (d.w.z. lid bent van de VGCt of geabonneerd op het tijdschrift).

name authore here

Annemarie Wilschut

Ik ben opgeleid als NVO orthopedagoog-generalist en ik heb met mijn collega Geerte Vijverberg Praktijk Mees opgezet, een kleinschalige Basis-GGZ praktijk in Leiderdorp. Wij bieden hulp aan kinderen en jongeren en hun oud...

    6 artikelen

    Reacties (0)

    name authore here
    `

    E-mailadressen worden niet gebruikt voor commerciële doeleinden. Bekijk onze privacyverklaring voor meer informatie over het gebruik van jouw gegevens.

    Cookies: Deze website maakt gebruik van cookies: Accepteren Weigeren